لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

جزیره ناحیه ای بین دو رود دجله و فرات بود. این ناحیه در زمان تسلط خاندان ­­بویه (حک. 322-448) بر بغداد در سال 334 در اختیار حمدانیان (حک. 293-394) قرار داشت. معزالدوله پس از تسلط بر بغداد نبردهای متعددی با ناصرالدوله حمدانی انجام داد و سرانجام حمدانیان را به­عنوان والیان جزیره پذیرفت. روابط عزالدوله نیز با حمدانیان دوستانه بود اما فارغ از جنگ نبود. نوشتار حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به کتاب های دست اول تاریخی و جغرافیایی به دنبال پاسخ به این مسئله است که جغرافیای جزیره چه تأثیری بر ایجاد سیاست دوگانه آل بویه در برابر حمدانیان در سال­های 334 تا 367 داشته است؟ یافته­های پژوهش نشان می­دهد که جغرافیای اقتصادی جزیره موجب شکل­گیری سیاست خصمانه بین آل بویه و حمدانیان شده بود. جزیره نه­تنها تأمین کننده آذوقه، خواروبار و علوفه بغداد بود بلکه مالیات بالایی هم به بغداد ارسال می­کرد و حمدانیان حاکم بر جزیره در پی اعلام استقلال از بغداد بودند. از نظر جغرافیای سیاسی جزیره دژی مستحکم در برابر امپراتوری روم، حاکمان شام، اخشیدیان و فاطمیان برای ورود به بغداد بود و این ویژگی موجب شکل­گیری سیاست دوستانه بین آل بویه و حمدانیان می شد.

بعد از طرح آمایش سرزمین و طرحهای منطقه ای، طرحهای ناحیه ای و یا به تعاریفی طرح جامع شهرستان مطرح می گردد. این طرحها به استناد "آیین نامه مربوط به استفاده از اراضی، احداث بنا و تاسیسات در خارج از محدوده قانونی و حریم شهرها" مصوب 22 اردیبهشت 1355 و الحاقی 5/11/73 تهیه می شوند.ساماندهی به نظام فعالیت انسان در فضای خرد (شهرستان) بمنظور استفاده بهینه از زمین یا بعبارتی دیگر، ساماندهی فضایی نظام اسکان و فعالیت، هدف اصلی و نهایی این قبیل طرحهاست که از طریق استخراج و ارایه دو سند تحقق می پذیرد:- تعیین کاربری بهینه (پیشنهادی) در قالب "نقشه منطقه بندی کاربری اراضی، محدودیتهای جغرافیای و اراضی توسعه شهرهای موجود و جدید".- ساماندهی نظام ساختار فضایی در قالب "نقشه مجموعه ها و حوزه های همیار".هدف این مقاله نشان دادن نحوه استخراج سند اول با تاکید بر نقش و جایگاه جغرافیای کاربردی در رویکرد ساختاری- راهبری است و برای این منظور ناحیه سراب انتخاب شده است.

در تقاطع­­های راست گوشه سه شاخه یا چهار شاخه کانال­های روباز، مطالعه جدایی جریان بسیار حائز اهمیت می­باشد. برخی پارامترهای موثر در این زمینه نسبت دبی ورودی و عمق جریان می­باشد که در این تحقیق تاثیر نسبت دبی ورودی و نسبت ارتفاع سرریزها (عمق جریان) در الگوی جریان و ابعاد ناحیه جداشدگی به صورت عددی شبیه­سازی شده است. بررسی نتایج مدل عددی نشان داد که مدل k-ω بیشترین مطابقت را با نتایج آزمایشگاهی دارد، به طوریکه میزان خطای شبیه­سازی کمتر از 20% بود. ابعاد ناحیه جداشدگی در کانال­­های اصلی و فرعی با نسبت دبی ورودی رابطه مستقیم داشت. همچنین با افزایش ارتفاع سرریزهای خروجی، عمق جریان افزایش یافت و منجر به کاهش ابعاد ناحیه جداشدگی شد. مطابق نتایج عددی، ابعاد ناحیه جداشدگی در راستای قائم از کف کانال به سطح آب افزایش یافت، به­طوری­که برای نسبت دبی 6/0 و نسبت ارتفاع سرریز 377/0، طول ناحیه جداشدگی در کف کانال، فاصله 1/0 متر از کف و در سطح آب به ترتیب در حدود 60 سانتیمتر، 75 سانتیمتر و 85 سانتیمتر بود. بنابراین از سطح آب به سمت کف کانال طول ناحیه جداشدگی در حدود 29% کاهش یافت.

مفهوم ناحیه جغرافیایی تنها با یک ویژگی مشخص نمی شود تا بتوان از ناحیه کشاورزی، ناحیه صنعتی، جمعیتی و غیره سخن گفت، بلکه مجموعه ای از اطلاعات و داده هایی است که با جفت و جور شدن خود سیمای ویژه ای به یک ناحیه می بخشد. به جای شاخص های نواحی طبیعی و اداری، شاخص های قابل انعطاف و گسترده تر “نواحی جغرافیایی” که برآنست تا ترکیبی از جغرافیای طبیعی و جغرافیای انسانی را ارائه دهد جایگزین شده است. ویدال دولابلاش اعلام کرد که تقسیمات جغرافیایی را می توان تنها به مدد خود جغرافیا عملی کرد (تقسیمات بنیادی سرزمین فرانسه 1888).

جای پای اکولوژیک به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های پایداری به طور قابل ملاحظه ای مورد توجه قرار گرفته است. این شاخص در ابتدا به وسیله واکرناگل و ریس در سال 1992 به عنوان ابزار برنامه ریزی و سیاست گذاری در راستای پایداری معرفی شده است.این پژوهش با روش توصیفی وتبیینی و از طریق مدل جای پای اکولوژیکی به منظور تعیین میزان زمین مورد نیاز ساکنان شهرستان کرمانشاه انجام گرفته است. یافته های این تحقیق نشان می دهد که جای پای اکولوژیکی شهرستان کرمانشاه معادل 2.445 هکتار به ازای هر نفر در سال می باشد، توزیع این مقدار در پنج گروه اصلی مصرف عبارت است از: مواد غذایی 1.225، مسکن 0.615، حمل و نقل 0.275 کالاهای مصرفی 0.27 و خدمات 0.06. نتایج این پژوهش موید این مطلب است که شهرستان کرمانشاه برای برآوردن نیازهای زیستی و پایداری خویش متکی به منطقه ای فراتر از شهرستان و استان کرمانشاه است. از آنجایی که ظرفیت زیستی ایران 0.8 هکتار می باشد، جای پای اکولوژیکی 2.445 هکتاری شهرستان کرمانشاه بدان معنی است که 3 برابر بیش ازسهم خود از ظرفیت زیستی قابل تحمل کشور را به خود اختصاص داده است. به عبارتی دیگر با ادامه روند کنونی مصرف، شهرستان کرمانشاه برای تامین غذا، انرژی و زمین مورد نیاز برای جذب دی اکسید کربن به فضایی معادل 10 برابر شهرستان و 3.3 برابر اراضی قابل کشت استان کرمانشاه نیازمند است.

این مقاله دارای هدفمندی خاصی است که بر مفاهیم نظری علمی موجود در محتوای جغرافیای کنونی و تامین رفاه انسانی متداول در دانشگاههای معتبر دنیا استوار بوده و در تحقیقی تجربی درباره ایران، همراه با تاکید بر جنبه های روستایی به بررسی مدقانه ای پرداخته است. بدین ترتیب، سابقه مبانی نظری و علمی مربوطه که در برگیرنده محتواهای جغرافیای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در جهت تامین توسعه و رفع تباین رفاه انسانی مردم دنیا می باشد، مطرح شده و مورد بحث قرار می گیرد. سپس مبحث ویژگیهای ناحیه ای – ملی و جنبه های تجربی این تحقیق مشتمل بر معرفی و ارائه تقسیم بندی استانها، توزیع فضایی جمعیتهای روستایی و شهری بر اساس استانهای گروه بندی شده با ذکر مسائل مربوطه، ارائه می گردد. در بررسی نظام اقتصادی، درباره توزیع فضایی فعالیتهای سه گانه اقتصادی یعنی نوع اول (کشاورزی – روستایی)، نوع دوم (صنعتی و معدنی) و نوع سوم (خدمات و بازرگانی) در رابطه با مبانی نظری توسعه از لحاظ تامین رفاه اقتصادی، ارزشهای کیفیت طبیعی زندگی و درآمد سرانه، تحلیل لازم بعمل می آید. مطالعه نظام اجتماعی در این تحقیق شامل بذل توجهات به خصوصیات جمعیتی مردمان روستایی از نقطه نظرهای گروه بندی سنی – جنسی جمعیت، نرخهای باسوادی بزرگسالان، بهداشت و مسائل مربوطه (مرگ و میر عمومی جمعیت و امید به زندگی از زمان تولد، مرگ و میر نوزادی  و خدمات پزشکان و بهداشتیاران) در استانهای کشور می باشد. در بررسی نظام سیاسی هم، موضوع استفاده از رادیو به ازای هر هزار نفر جمعیت روستایی ایران و در سطح استانهای آن مورد بحث قرار می گیرند. مولف امید آن دارد که مقاله ره آوردی مساعد برای توسعه آینده و تامین مناسبتر از توزیع فضایی رفاه انسانی در روستاهای کشور باشد.

جغرافیای تاریخی و جنبه های مختلف حیات اقتصادی، از جمله زمینه های مطالعات تاریخی ای هستند که می توان آن ها را در یک جغرافیای خاص و در ارتباط با جغرافیای تاریخی مناطق مختلف مورد بررسی قرار داد و به عنوان مثال، تاثیر عوامل جغرافیایی بر اقتصاد هر منطقه را مطالعه کرد. هرچند خلا مدارک و اسناد بایگانی و آماری در ادوار مهمی از تاریخ ایران، مثلا در سده های نخستین و میانی تمدن اسلامی، به وضوح دیده می شود و این امر ضعفی مهم در پژوهش های تاریخ اقتصادی و جغرافیای تاریخی مناطق مختلف ایران، مانند دینور، به شمار می رود، این پژوهش می کوشد با بررسی بیشترین اطلاعات موجود در منابع و پژوهش های تاریخی و جغرافیایی در باب شهر و ناحیه دینور، با تحلیل این اطلاعات، به تصویری مطلوب از جغرافیای تاریخی دینور دست یابد و وجه بارز تاریخ اقتصادی این ناحیه را، به ویژه در ارتباط با ویژگی های جغرافیایی آن، مورد بررسی قرار دهد.